Αγροβολταϊκά: Πως γίνονται πραγματικότητα;

του Παναγιώτη Τατούλη

Εφαρμογές των αγροβολταϊκών

Τα αγροβολταϊκά μπορούν να εγκατασταθούν εντός καλλιεργήσιμων εκτάσεων με διαφορετικές διατάξεις, όπως πάνω από ή μεταξύ των καλλιεργητικών σειρών, αλλά και σε κτιριακές ή ημι-κτιριακές εγκαταστάσεις, με χαρακτηριστικά παραδείγματα τα στέγαστρα και τα θερμοκήπια.

Τα φωτοβολταϊκά (Φ/Β) πάνελ διαφέρουν ως προς τις διαστάσεις, τον βαθμό αδιαφάνειας και τον τύπο τους (μονοπρόσωπα ή διπρόσωπα – bifacial). Μπορούν να τοποθετηθούν κατακόρυφα, οριζόντια ή υπό κλίση, σε φορείς σταθερής ή μεταβαλλόμενης κλίσης. Ο σχεδιασμός των αγροβολταϊκών εξελίσσεται διαρκώς, ενσωματώνοντας νέα γνώση, τεχνολογίες και εργαλεία, με στόχο τη μεγιστοποίηση των συνολικών οφελών.

Η εφαρμογή των αγροβολταϊκών μπορεί να συνδυαστεί με τρεις βασικούς τομείς: τη γεωργική παραγωγή, την κτηνοτροφία, και τη διατήρηση του οικοσυστήματος. Ο τελευταίος περιλαμβάνει πρακτικές όπως η δημιουργία ενδιαιτημάτων για επικονιαστές, η ενίσχυση της τοπικής χλωρίδας και πανίδας και η διατήρηση ή βελτίωση της υγείας του εδάφους.

Παρότι δεν υπάρχει ακόμη διεθνώς αναγνωρισμένος και ενιαίος ορισμός για το ποιες εφαρμογές εντάσσονται στα αγροβολταϊκά, ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες – όπως η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία και η Τσεχία – έχουν προχωρήσει σε σημαντικά βήματα για τη θέσπιση σαφούς νομοθετικού πλαισίου. Η Γερμανία συγκαταλέγεται στους πρωτοπόρους, έχοντας δημοσιεύσει την τεχνική προδιαγραφή DIN SPEC 91434 για την εγκατάσταση αγροβολταϊκών συστημάτων.

Ιδανικές εφαρμογές και σχεδιαστικές αρχές

Ο σχεδιασμός των αγροβολταϊκών εγκαταστάσεων βασίζεται στην αξιοποίηση της φωτοσυνθετικά ενεργής ακτινοβολίας, δηλαδή του φάσματος του φωτός που χρησιμοποιούν τα φυτά για τη φωτοσύνθεση. Παράλληλα, βελτιστοποιούνται η διάταξη και οι γεωμετρικές παράμετροι των Φ/Β συστημάτων, ώστε να επιτυγχάνεται η μέγιστη δυνατή συνολική παραγωγή υπό τους υφιστάμενους περιορισμούς.

Μια επιτυχημένη εφαρμογή αγροβολταϊκών διατηρεί ή αυξάνει την αποδοτικότητα της καλλιέργειας, ενώ ταυτόχρονα συνδυάζεται με την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και πληροί τεχνοοικονομικά κριτήρια βιωσιμότητας.

Κατάλληλες θεωρούνται κυρίως καλλιέργειες υψηλής αξίας ή ανθεκτικές στη σκιά, όπως φυλλώδη και ριζώδη λαχανικά, βότανα, μούρα και αμπέλια. Οι καλλιέργειες αυτές φτάνουν σχετικά γρήγορα στο σημείο κορεσμού φωτός, γεγονός που τις καθιστά συμβατές με συνθήκες μερικής σκίασης.

Τα αγροβολταϊκά είναι ιδιαίτερα ωφέλιμα σε περιοχές με θερμό και ξηρό κλίμα. Ωστόσο, η οικονομικά πιο αποδοτική επένδυση προκύπτει συχνά σε περιοχές που συνδυάζουν υψηλό ηλιακό δυναμικό με ευνοϊκές συνθήκες για γεωργική παραγωγή. Η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε θερμοκήπια αποτελεί ήδη διαδεδομένη πρακτική, συμβάλλοντας σημαντικά στην ενεργειακή τους αυτάρκεια.

Επιχειρηματικά μοντέλα και επενδυτικά σχήματα

Τα επιχειρηματικά σχήματα στα αγροβολταϊκά περιλαμβάνουν συνήθως τους ιδιοκτήτες και διαχειριστές της έκτασης και των Φ/Β συστημάτων, καθώς και εξειδικευμένες εταιρείες που αναλαμβάνουν τη μελέτη, την εγκατάσταση και τη λειτουργία των έργων.

Τα έσοδα μπορούν να προέρχονται από την πώληση γεωργικών προϊόντων και ηλεκτρικής ενέργειας, από συμβάσεις ενοικίασης όπως για τη χρήση και διαχείριση της γης και των Φ/Β και ενισχύσεις ή επιδοτήσεις.

Λόγω του υψηλού κόστους αρχικής επένδυσης και το ρίσκο που τη συνοδεύει, είναι συχνά σκόπιμη η δημιουργία συνεργασιών μεταξύ των εμπλεκόμενων μερών. Με αυτόν τον τρόπο, κάθε μέρος μπορεί να εστιάζει στον τομέα εξειδίκευσής του και να απολαμβάνει είτε μέρος των εσόδων είτε ένα σταθερό αντάλλαγμα.

H μείωση του επενδυτικού ρίσκου προϋποθέτει την ανάπτυξη ειδικών χρηματοδοτικών εργαλείων και προγραμμάτων. Καθοριστικής σημασίας θα ήταν η εγγύηση σταθερής αποζημίωσης για την παραγόμενη ηλεκτρική ενέργεια, η προτεραιότητα ένταξης στο δίκτυο, καθώς και η παροχή δανείων χαμηλού ή σταθερού επιτοκίου ή ακόμη και επιδοτήσεων του κόστους εγκατάστασης. Στόχος είναι η βελτίωση της σχέσης κόστους–οφέλους–ρίσκου.

Αγροβολταϊκά στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα έχει ψηφιστεί νομοθετικό πλαίσιο που καθορίζει τους όρους και τις προϋποθέσεις για την εγκατάσταση αγροβολταϊκών. Αν και δημιουργεί ένα θεσμικό υπόβαθρο για την ανάπτυξη σχετικών επενδύσεων, το πλαίσιο αυτό θεωρείται μάλλον περιοριστικό.

Συγκεκριμένα, προβλέπεται ανώτατο όριο 10 MW εγκατεστημένης ισχύος ανά περιφέρεια, με συνολικό όριο 130 MW σε εθνικό επίπεδο. Τα Φ/Β σε καλλιεργούμενες εκτάσεις πρέπει να είναι υπερυψωμένα τουλάχιστον 2,10 m από το έδαφος, ενώ ο ηλεκτρομηχανολογικός εξοπλισμός δεν επιτρέπεται να καλύπτει πάνω από 10% της αρχικά καλλιεργούμενης έκτασης.

Επιπλέον, απαιτείται εγγυητική επιστολή 100 €/kW εγκατεστημένης ισχύος αυξάνοντας το αρχικό αναγκαίο κεφάλαιο. Προβλέπονται επίσης πρόστιμα σε περίπτωση που η απόδοση της καλλιέργειας μειωθεί κάτω από το 66% σε σχέση με το έτος αναφοράς (το προηγούμενο έτος από την εγκατάσταση των Φ/Β). Το κριτήριο αυτό θεωρείται ευάλωτο, καθώς το έτος αναφοράς μπορεί να αποκλίνει σημαντικά από τη μέση αναμενόμενη απόδοση.

Για την προστασία της γεωργικής παραγωγής, απαγορεύεται η εγκατάσταση αγροβολταϊκών σε γη υψηλής παραγωγικότητας, με εξαίρεση τα θερμοκήπια, ενώ επιτρέπεται η εγκατάσταση σε περιοχές με κορεσμένα δίκτυα.

Η αποζημίωση της παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας ανέρχεται σε 65 €/MWh. Η τιμή αυτή δεν λειτουργεί ως ισχυρό επενδυτικό κίνητρο όταν συνυπολογίζονται το υψηλότερο κόστος εγκατάστασης εγκατάστασης των αγροβολταϊκών σε σχέση με τα συμβατικά Φ/Β και το χαμηλό όριο εδαφοκάλυψης που δεν επιτρέπει οικονομίες κλίμακας.

Συμπεράσματα

Ο αγροτικός τομέας βρίσκεται σε φάση μετάβασης, με αυξανόμενο ανταγωνισμό αλλά και νέες ευκαιρίες. Καινοτόμες, αλλά επιστημονικά και τεχνολογικά ώριμες λύσεις, μπορούν να ενισχύσουν τη βιωσιμότητα και την ελκυστικότητα της αγροτικής παραγωγής.

Τα αγροβολταϊκά αποτελούν μια τέτοια λύση, λειτουργώντας όχι μόνο ως μέσο παραγωγής ενέργειας, αλλά και ως υποδομή για την ενσωμάτωση πρόσθετων τεχνολογιών. Παρά τις αυξημένες απαιτήσεις σε πόρους και οργάνωση, έχουν τη δυνατότητα να αναβαθμίσουν την αγροτική παραγωγή, να προσφέρουν πρόσθετο και πιο σταθερό εισόδημα στους αγρότες και να αξιοποιήσουν συνέργειες μεταξύ καλλιέργειας και φωτοβολταϊκών.

Ωστόσο, η ανάπτυξή τους πρέπει να συνοδεύεται από σαφή όρια, προϋποθέσεις και διαδικασίες, ώστε να διασφαλίζεται ότι η γεωργική παραγωγή παραμένει η βασική προτεραιότητα. Η εστίαση σε εκτάσεις χαμηλής παραγωγικότητας και οριακή γη είναι κρίσιμη, καθώς μπορεί να αυξήσει τη συνολική γεωργική παραγωγή και να συμβάλει ουσιαστικά στη βελτίωση της υγείας του εδάφους.

Τελικός στόχος δεν είναι απλώς η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά η δημιουργία ευκαιριών για αύξηση και σταθεροποίηση του γεωργικού εισοδήματος και η ανάπτυξη ενός ανθεκτικού και σύγχρονου γεωργικού τομέα.