Η κυκλική οικονομία επανακαθορίζει το συνολικό πλαίσιο σχεδιασμού των πλαστικών υλικών

του Κώστα Μπογιατζίδη

Χρησιμοποιούμενα σε μια ευρεία γκάμα πρακτικών εφαρμογών όπως οι κατασκευές, ο ιατρικός εξοπλισμός, το υγειονομικό υλικό, οι συσκευασίες κ.α., τα πλαστικά έχουν αποκτήσει σημαντικό ρόλο σε ποικίλες πτυχές της καθημερινότητάς μας.

Κατασκευασμένα κατά κόρον από οργανικά υλικά, τα πλαστικά χαρακτηρίζονται από ανθεκτικότητα, χαμηλό βάρος και πολλές άλλες ιδιότητες οι οποίες τα καθιστούν ιδανική επιλογή υλικού στις παραπάνω αλλά και σε πολλές άλλες εφαρμογές [1].

Παρ’ ότι οι περισσότερες εκ των χαρακτηριστικών ιδιοτήτων τους είναι επιθυμητές και συνεισφέρουν στην  χρονική επέκταση της χρηστικής τους ζωής, τα εν λόγω υλικά, δεν παύουν να είναι συνυφασμένα με αρκετά περιβαλλοντικής φύσεως ζητήματα [1,2].

Η διαχείριση των απορριμμάτων και ιδιαιτέρως των πλαστικών διανύει, στις μέρες μας, σε κρίσιμη καμπή. Κατά συνέπεια τα πάσης φύσεως μέτρα, που αφορούν στον περιορισμό της χρήσης του πλαστικού, δεν μπορούν να επιτελέσουν το σκοπό θέσπισής τους με αποτέλεσμα να απαιτείται η λήψη πρόσθετων θεσμικών και πρακτικών παρεμβάσεων.

Πρόσφατες έρευνες αναδεικνύουν τα οφέλη που μπορούν να προκύψουν από την χρήση των πλαστικών υλικών και πιο συγκεκριμένα των βιοαποδομήσιμων. Ως βιοαποδομήσιμα χαρακτηρίζονται  τα υλικά τα οποία δύνανται να διασπώνται στα επιμέρους (χημικά) συστατικά στοιχεία, από τα οποία έχουν αρχικά συντεθεί, με τη βοήθεια μικροοργανισμών (βακτήρια, μύκητες κ.α.). Αυτή η διαδικασία οδηγεί στο μετασχηματισμό του πλαστικού σε αβλαβείς, για το περιβάλλον, χημικές ουσίες όπως το νερό, το διοξείδιο του άνθρακα, η βιομάζα κλπ., καθιστώντας εφικτή την ασφαλή διάθεση τους σε υδάτινους ή και σε επίγειους αποδέκτες [5].

Αντίστοιχες εισηγήσεις έχουν γίνει και κατά το παρελθόν. Ωστόσο η παραγωγή βιοαποδομήσιμων πλαστικών παραμένει σε αρκετά χαμηλά επίπεδα, κυρίως λόγω του ιδιαίτερα υψηλού κόστους που σχετίζεται με τη διαδικασία παραγωγής τους [2,5].

Η προσέγγιση μιας ερευνητικής ομάδας από την Κορέα η οποία δημοσιεύτηκε πρόσφατα σε  επιστημονικό περιοδικό, επαναπροσδιορίζει τα κριτήρια αξιολόγησης της αξιοποίησης των ανωτέρω υλικών [3].

Τα βιοαποδομήσιμα υλικά αποτελούν πόρους υψηλής ενεργειακής αξίας. Η πρακτική διαχείρισης τους ωστόσο περιορίζεται αποκλειστικά στην ελαχιστοποίηση της τελικά διατιθέμενης ποσότητας αυτών. Η εν λόγω μελέτη επισημαίνει τις τεράστιες δυνατότητες  που μπορούν να δημιουργηθούν μέσω της ανάκτησης και της επαναπροώθησής τους στην παραγωγική διαδικασία [3,4].

Βάσει των ερευνητικών αποτελεσμάτων τα βιοαποδομήσιμα υλικά απαιτούν σημαντικά λιγότερη ενέργεια για να «αποσυντεθούν» στα αρχικά τους συστατικά, με την ανακύκλωσή τους σε όρους ενέργειας να καθίσταται ως διαδικασία αποτελεσματικότερη και αποδοτικότερη από αυτήν των συμβατικών πλαστικών.

Εφαρμόζοντας τις αρχές της κυκλικής οικονομίας, αναθεωρείται ο τρόπος αντιμετώπισης των υλικών αυτών. Δεν αποτελούν πλέον απόβλητα. Τουναντίον λογίζονται ως κομβικής σημασίας παράγοντες αναφορικά με την εν γένει αποτελεσματικότητα των πολιτικών εναλλακτικής διαχείρισης και βιώσιμης ανάπτυξης.    

Η επαναπροσέγγιση σε ότι αφορά στην αξιοποίηση των βιοαποδομήσιμων πλαστικών, προϋποθέτει την συνολική αναθεώρηση της σχεδιαστικής και κατεπέκταση της παραγωγικής διαδικασίας των πλαστικών. Ο σχεδιασμός τους πλέον θα πρέπει να γίνεται με τρόπο ώστε τα τελικώς παραγόμενα υλικά να καθίστανται ανακυκλώσιμα και επαναχρησιμοποιήσιμα, αποσκοπώντας στην παράταση του κύκλου της χρηστικής τους ζωής και επιπρόσθετα συνεισφέροντας κατ’ αυτόν τον τρόπο στον περιορισμό των δημιουργούμενων αποβλήτων.

Βιβλιογραφία

1. Fazal Haq, Mehwish Kiran, Iffat Ayesha Khan, Sahid Mehmood, Tariq Aziz, Muhammad Haroon, Exploring the pathways to sustainability: A comprehensive review of biodegradable plastics in the circular economy, Materials Today Sustainability, Volume 29, 2025, 101067, https://doi.org/10.1016/j.mtsust.2024.101067.

2. Sungbin Ju, Seonghyun Chung, Sung Bae Park, Jun Mo Koo, Giyoung Shin, Hyeonyeol Jeon, Jeyoung Park, Dongyeop X. Oh, Reframing Biodegradable Plastic as an Effective, Chemically Recyclable Resource for a Circular Economy, Engineering, 2026, https://doi.org/10.1016/j.eng.2025.12.040.

3. https://www.plasticstoday.com/ 

4. https://www.eurekalert.org/ 

5. https://docs.europeanbioplastics.org/publications/market_data/2025/EUBP_Market_Data_Report_2025.pdf