ενΒιομηχανικά Απόβλητα: To Tέλος ή η Αρχή ενός Κύκλου

της Κέλλυς Μυλωνά

Για δεκαετίες, η διαχείριση των βιομηχανικών αποβλήτων βασιζόταν σε μια απλουστευμένη και αποσπασματική προσέγγιση, όπου το κύριο ζητούμενο δεν ήταν η περιβαλλοντική προστασία ή η ανάκτηση πόρων, αλλά η ταχεία και οικονομικά αποδοτική απομάκρυνσή τους από τον χώρο παραγωγής. Τα απόβλητα αντιμετωπίζονταν ως ένα αναπόφευκτο και ανεπιθύμητο αποτέλεσμα της βιομηχανικής δραστηριότητας, με τη διάθεσή τους να περιορίζεται συχνά σε πρακτικές όπως η υγειονομική ταφή ή η ανεπαρκώς ελεγχόμενη απόρριψη στο περιβάλλον. Η λογική αυτή, αν και εξυπηρετούσε βραχυπρόθεσμα τις ανάγκες της παραγωγής, συνέβαλε μακροπρόθεσμα στη συσσώρευση περιβαλλοντικών πιέσεων και στην υποβάθμιση φυσικών πόρων. [1]

Η σταδιακή ανάδειξη της έννοιας της βιώσιμης ανάπτυξης και η επιδείνωση της περιβαλλοντικής κρίσης κατέστησαν σαφές ότι το μοντέλο της γραμμικής οικονομίας-παραγωγή, χρήση, απόρριψη- δεν μπορεί πλέον να θεωρείται βιώσιμο. Στο πλαίσιο αυτό ,η κυκλική οικονομία προτείνει έναν διαφορετικό τρόπο προσέγγισης, σύμφωνα με τον οποίο τα απόβλητα επαναπροσδιορίζονται ως δευτερογενείς πρώτες ύλες με δυνητική αξία.[2] Η μετάβαση αυτή δεν αφορά μόνο τη διαχείριση των αποβλήτων αλλά και συνολικά τον επαναπροσδιορισμό των παραγωγικών διαδικασιών.

Η χημεία και ιδιαίτερα η χημεία των υλικών διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη μεταστροφή. Πολλά βιομηχανικά και αγροβιομηχανικά απόβλητα χαρακτηρίζονται από υψηλή περιεκτικότητα σε άνθρακα, ανόργανα στοιχεία ή λειτουργικές ομάδες, καθιστώντας τα κατάλληλα για μετατροπή σε ροφητικά υλικά, καταλυτικούς φορείς ή υλικά επεξεργασίας υδάτων.[3] Μέσω ελεγχόμενων θερμικών, χημικών ή φυσικοχημικών διεργασιών, η δομή και οι επιφανειακές ιδιότητες των υλικών μπορούν να τροποποιηθούν με στόχο τη βελτιστοποίηση της απόδοσής τους,

Ωστόσο, η αξιοποίηση αποβλήτων δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως εγγενώς βιώσιμη πρακτική. Η ετερογένεια της σύστασης των αποβλήτων, καθώς και η πιθανή παρουσία τοξικών ή επικίνδυνων συστατικών, καθιστούν αναγκαίο τον εκτενή φυσικοχημικό χαρακτηρισμό και την αξιολόγηση της σταθερότητας των παραγόμενων υλικών.[3],[4] Χωρίς επαρκή επιστημονικό έλεγχο, υπάρχει ο κίνδυνος η περιβαλλοντική επιβάρυνση να μετατοπιστεί απλώς από ένα στάδιο του κύκλου ζωής σε ένα άλλο.

Σε αυτό το πλαίσιο, η έννοια της ποιότητας αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Η συμμόρφωση με κανονιστικές απαιτήσεις, η αξιολόγηση κύκλου ζωής και η τεκμηρίωση της ασφάλειας και της αποτελεσματικότητας των νέων υλικών αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για την ουσιαστική ενσωμάτωση των αποβλήτων στην κυκλική οικονομία.[2],[4] Η επιστημονικά τεκμηριωμένη αξιοποίηση διασφαλίζει ότι η επαναχρησιμοποίηση βασίζεται σε αξιόπιστα δεδομένα και όχι σε πρόχειρες .

Τελικά, το ερώτημα αν τα βιομηχανικά απόβλητα συνιστούν περιβαλλοντικό βάρος ή πολύτιμο πόρο δεν έχει μονοδιάστατη απάντηση. Η απάντηση εξαρτάται από το επίπεδο της επιστημονικής γνώσης, την τεχνολογική ωριμότητα και το θεσμικό πλαίσιο που διέπει την εφαρμογή τέτοιων πρακτικών.[1] Όταν η Χημεία, η βιομηχανία και η περιβαλλοντική πολιτική λειτουργούν συμπληρωματικά, τα απόβλητα μπορούν να μετατραπούν σε βασικό πυλώνα μιας βιώσιμης παραγωγικής στρατηγικής.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1.      European Environment Agency. (2020). Waste management and the circular economy in Europe. EEA

2.      Geissdoerfer, M., Savaget, P., Bocken, N. M. P., & Hultink, E. J. (2017). The circular economy – A new sustainability paradigm? Journal of Cleaner Production, 143, 757–768. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2016.12.04

3.      Wang, S., & Wang, J. (2020). Utilization of industrial waste materials for environmental applications: A review. Journal of Environmental Chemical Engineering, 8(4), 103982. https://doi.org/10.1016/j.jece.2020.103982

4.      Ζuin, V. G., & Segatto, M. L. (2020). Circular economy and green chemistry: The synergy for a sustainable future. Current Opinion in Green and Sustainable Chemistry, 21, 63–69. https://doi.org/10.1016/j.cogsc.2019.08.004