Πόσο ‘κοστίζει’ στο περιβάλλον η χρήση των προϊόντων προσωπικής υγιεινής;
- envinow.gr
- πριν από 4 ώρες
- διαβάστηκε 5 λεπτά
Τα προϊόντα προσωπικής υγιεινής/φροντίδας, όπως σαμπουάν, καθαριστικά σώματος, αρώματα, καλλυντικά και αντηλιακά, καθώς και τα συντηρητικά και οι αντιμικροβιακές ουσίες που περιέχονται στη σύνθεσή τους, έχουν ενταχθεί πλήρως στη ζωές μας, αλλά ταυτόχρονα αποτελούν σημαντική πηγή ρύπανσης στα αστικά υγρά απόβλητα. Γενικότερα, εντάσσονται στην ευρύτερη κατηγορία των φαρμακευτικών ενώσεων και έτσι στον τομέα διαχείρισης αποβλήτων, οι χημικές αυτές ουσίες, αναφέρονται συλλογικά ως Pharmaceuticals and Personal Care Products (PPCPs) [1][2]. Πώς όμως καταλήγουν στα αστικά υγρά λύματα;
Μετά τη χρήση τους από τους καταναλωτές, οι ενώσεις αυτές καταλήγουν στο αποχετευτικό δίκτυο κυρίως μέσω του ξεπλύματος των προϊόντων με νερό, αλλά και μέσω της άμεσης απόρριψης αχρησιμοποίητων ή ληγμένων προϊόντων. Παρότι τα PPCPs ανιχνεύονται σε σχετικά χαμηλές συγκεντρώσεις στα υγρά απόβλητα, συνήθως της τάξης των νανογραμμαρίων έως μικρογραμμαρίων ανά λίτρο (ng/L–μg/L), χαρακτηρίζονται ως «αναδυόμενοι ρύποι» λόγω της συνεχούς εισροής τους, της εκτεταμένης χρήσης τους και της περιορισμένης δυνατότητας πλήρους απομάκρυνσής τους μέσω των συμβατικών διεργασιών επεξεργασίας λυμάτων [3].
Μελέτες δείχνουν ότι δεκάδες ενώσεις PPCPs ανιχνεύονται τόσο στα εισερχόμενα όσο και στα εξερχόμενα ύδατα των ΚΕΛ, με ορισμένα αντηλιακά και συνθετικά αρώματα να εμφανίζονται επανειλημμένα και σε ποσότητες που υπερβαίνουν τα όρια τοξικότητας για ορισμένα υδρόβια είδη. Η επικινδυνότητα αυτών των ενώσεων δεν αξιολογείται μόνο από τη συγκέντρωσή τους, αλλά και από τη βιολογική τους δραστικότητα. Για παράδειγμα, αρκετές PPCPs έχουν λιποφιλική δομή και μπορούν να δρουν ως ενδοκρινείς διαταράκτες, επηρεάζοντας τους ορμονικούς μηχανισμούς των οργανισμών και, ενδεχομένως, την τροφική αλυσίδα ακόμη και σε πολύ χαμηλές συγκεντρώσεις [4].
Ένα ακόμα χαρακτηριστικό των PPCPs είναι η υψηλή τους ανθεκτικότητα, καθώς τα περισσότερα ΚΕΛ δεν έχουν σχεδιαστεί για την πλήρη απομάκρυνση αυτών των οργανικών ενώσεων. Ακόμη και υπό βέλτιστες συνθήκες λειτουργίας των ΚΕΛ, τα ποσοστά απομάκρυνσης για κάποιες ουσίες σπάνια υπερβαίνουν το 70%, με αποτέλεσμα οι πλέον ανθεκτικές και δυνητικά επικίνδυνες ενώσεις να εξακολουθούν να ανιχνεύονται στις τελικές εκροές, οι οποίες καταλήγουν στους αποδέκτες και στον υδροφόρο ορίζοντα [5][6]. Παράλληλα, ορισμένες από τις πιο ανθεκτικές ουσίες εντοπίζονται στη λυματολάσπη των ΚΕΛ, γεγονός που υποδεικνύει τη δυνατότητα μεταφοράς τους από τα υγρά απόβλητα στο έδαφος και στα υδατικά σώματα μέσω της διάθεσης ή της επαναχρησιμοποίησης των βιοστερεών (το υλικό από την φυσική επεξεργασίας της λυματολάσπης) [7].
Επιπλέον, σε περιοχές όπου το νερό των εκροών από συμβατικής λειτουργίας ΚΕΛ χρησιμοποιείται για άρδευση, μελέτες σε καλλιεργούμενα τρόφιμα έχουν ανιχνεύσει ενώσεις PPCPs, υποδηλώνοντας τη μεταφορά τους από τα υγρά απόβλητα στο αγροτικό περιβάλλον. Η παρουσία αυτή εγείρει σοβαρές ανησυχίες σχετικά με την πιθανή είσοδο των PPCPs στην τροφική αλυσίδα, με συνέπειες όχι μόνο για τα οικοσυστήματα, αλλά και για τη δημόσια υγεία, δεδομένου ότι η μακροχρόνια έκθεση σε αυτές τις ενώσεις μπορεί να επηρεάσει τη λειτουργία του ενδοκρινικού και άλλων συστημάτων στον άνθρωπο [8]. Στον πίνακα παρακάτω παρουσιάζονται ενδεικτικά παραδείγματα κοινών PPCPs και οι συγκεντρώσεις τους στα λύματα.
Ουσία / Ομάδα ουσιών | Εύρος συγκεντρώσεων στα λύματα | Μονάδα | Πηγή |
Triclosan (αντιμικροβιακό) | ~0.2 – 86.1 | μg/L | [4] |
Διάφορα UV filters αντηλιακών (BP3, PBSA, BP4) | 27 – 822 | ng/L | [5] |
Methylparaben (και άλλα παραβένια/parabens) (συντηρητικό καλλυντικών) | ~1440 | ng/L | [9] |
Benzophenone (UV filterαντηλιακών) | ~1400 | ng/L | [9] |
Διάφορες κοινές PPCPs (18 διαφορετικές ουσίες) | ~96.7 | μg/L | [6] |
Για να αντιμετωπιστεί αυτή η συστηματική εισροή των PPCPS, οι λύσεις πρέπει να επεκταθούν πέρα από την επεξεργασία λυμάτων, και στην πρόληψη [10]. Κάποιες κατευθύνσεις που προτείνονται:
διευρυμένη ευθύνη παραγωγού (EPR), όπου οι κατασκευαστές PPCPS συμμετέχουν στην κάλυψη του κόστους επεξεργασίας των επίμονων ρύπων. Τέτοια μέτρα έχουν θεσπιστεί πρόσφατα στην Ευρωπαϊκή Ένωση για την επιβάρυνση των παραγωγών με τουλάχιστον 80 % του κόστους επεξεργασίας των αστικών λυμάτων που αφορούν PPCPs [11].
νομοθετικές ρυθμίσεις που περιορίζουν ή απαγορεύουν τη χρήση συγκεκριμένων ανθεκτικών ουσιών στα προϊόντα, προωθώντας εναλλακτικές με μικρότερο περιβαλλοντικό αντίκτυπο [12].
ενημέρωση καταναλωτών για την επιλογή προϊόντων με συνθέσεις βασισμένες σε φυτικά συστατικά, μείωση της υπερκατανάλωσης και αποφυγή προϊόντων που περιέχουν ουσίες υψηλής ανθεκτικότητας και τοξικότητας [13].
Από την άλλη, όταν τα PPCPs έχουν ήδη εισέλθει στο σύστημα αποχέτευσης, η αντιμετώπισή τους στα ΚΕΛ γίνεται πιο πολύπλοκη. Εκτός από την κλασική δευτεροβάθμια βιολογική επεξεργασία, απαιτούνται εξειδικευμένες τεχνολογίες τριτοβάθμιας ή επιπλέον ειδική τεταρτοβάθμια επεξεργασία, όπως:
ρόφηση τους και απομάκρυνση από το υδατικό μέσο με ενεργό άνθρακα ή βιοεξανθράκωμα [14]
αποικοδόμηση τους με προηγμένες οξειδωτικές διεργασίες (π.χ. , φωτοκατάλυση, οζονόλυση, UV/H₂O₂) [1][15]
μεμβρανικές διεργασίες (αντίστροφη όσμωση, νανοδιήθηση) [2]
Επιπλέον διεργασίες που βρίσκονται ακόμα σε πειραματικό στάδιο (π.χ. συνθετικοί υγροβιότοποι, μικροφύκη, χρήση πλάσματος, υπέρηχοι κ.α.) [3]
Τέτοιες μέθοδοι μπορούν να καταστήσουν δυνατή την απομάκρυνση των PPCPs από τις τελικές εκροές, μειώνοντας το περιβαλλοντικό φορτίο των απορρεόντων υδάτων. Ωστόσο, η επιλογή της κατάλληλης τεχνολογίας επεξεργασίας αποτελεί μια πολύπλοκη διαδικασία που εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, μεταξύ των οποίων:
Μέγεθος του ΚΕΛ και δυνατότητα διαχείρισης των εγκαταστάσεων [6].
Όγκος των υδάτων που επεξεργάζεται καθημερινά το κάθε ΚΕΛ [6].
Είδος, επικινδυνότητα και συγκέντρωση των PPCPs που πρέπει να απομακρυνθούν [3][5][6][15].
Αρχικό κεφάλαιο επένδυσης και χρόνος απόσβεσης της τεχνολογίας [15][6].
Κόστος λειτουργίας, συμπεριλαμβανομένων της ενέργειας και των απαιτούμενων υλικών [15][6].
Δυνατότητα κλιμάκωσης, δηλαδή προσαρμογής της μεθόδου σε μεγαλύτερη κλίμακα [15][6].
Μακροχρόνια βιωσιμότητα του συστήματος [15][6].
Παραγωγή δευτερογενών αποβλήτων και μέθοδοι ασφαλούς διαχείρισής τους [15][6].
Η ολοκληρωμένη αξιολόγηση αυτών των παραμέτρων είναι απαραίτητη για την επιλογή της βέλτιστης λύσης επεξεργασίας, ώστε να εξασφαλιστεί τόσο η αποτελεσματική απομάκρυνση των PPCPs όσο και η περιβαλλοντική και οικονομική βιωσιμότητα των ΚΕΛ.
Πηγές
[1] Biel-Maeso, M., Corada-Fernández, C., & Lara-Martín, P. A. (2018). Removal of personal care products (PCPs) in wastewater and sludge treatment and their occurrence in receiving soils. Water Research, 150, 129–139. https://doi.org/10.1016/j.watres.2018.11.045
[2] Loganathan, P., Vigneswaran, S., Kandasamy, J., Cuprys, A. K., Maletskyi, Z., & Ratnaweera, H. (2023). Treatment Trends and Combined Methods in Removing Pharmaceuticals and Personal Care Products from Wastewater—A Review. Membranes, 13(2), 158. https://doi.org/10.3390/membranes13020158
[3] Falahi, O. a. A., Abdullah, S. R. S., Hasan, H. A., Othman, A. R., Ewadh, H. M., Kurniawan, S. B., & Imron, M. F. (2022). Occurrence of pharmaceuticals and personal care products in domestic wastewater, available treatment technologies, and potential treatment using constructed wetland: A review. Process Safety and Environmental Protection, 168, 1067–1088. https://doi.org/10.1016/j.psep.2022.10.082
[4] Lopez, C., Nnorom, M., Tsang, Y. F., & Knapp, C. W. (2021). Pharmaceuticals and personal care products’ (PPCPs) impact on enriched nitrifying cultures. Environmental Science and Pollution Research, 28(43), 60968–60980. https://doi.org/10.1007/s11356-021-14696-7
[5] Palmiotto, M., Castiglioni, S., Zuccato, E., Manenti, A., Riva, F., & Davoli, E. (2018). Personal care products in surface, ground and wastewater of a complex aquifer system, a potential planning tool for contemporary urban settings. Journal of Environmental Management, 214, 76–85. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2017.10.069
[6] Kosma, C. I., Lambropoulou, D. A., & Albanis, T. A. (2013). Investigation of PPCPs in wastewater treatment plants in Greece: Occurrence, removal and environmental risk assessment. The Science of the Total Environment, 466–467, 421–438. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2013.07.044
[7] Brown, S., Kennedy, L., Cullington, M., Mihle, A., & Lono‐Batura, M. (2019). Relating pharmaceuticals and personal care products in biosolids to home exposure. Urban Agriculture & Regional Food Systems, 4(1), 1–14. https://doi.org/10.2134/urbanag2018.12.0005
[8] Wu, X., Conkle, J. L., Ernst, F., & Gan, J. (2014). Treated Wastewater Irrigation: Uptake of Pharmaceutical and Personal Care Products by Common Vegetables under Field Conditions. Environmental Science & Technology, 48(19), 11286–11293. https://doi.org/10.1021/es502868k
[9] Ślósarczyk, K., Jakóbczyk-Karpierz, S., Różkowski, J., & Witkowski, A. J. (2021). Occurrence of pharmaceuticals and personal care products in the water environment of Poland: a review. Water, 13(16), 2283. https://doi.org/10.3390/w13162283
[14] Wang, Y., Wang, C., An, X., Wang, R., Li, Y., Xu, Y., & Cheng, X. (2024). Effectively removal of PPCPs by catalytic activated biochar derived from hazelnut shell: Modeled and predicted by machine learning. Colloids and Surfaces a Physicochemical and Engineering Aspects, 702, 135059. https://doi.org/10.1016/j.colsurfa.2024.135059
[15] Chalatsi-Diamanti, P., Isari, E. A., Grilla, E., Kokkinos, P., & Kalavrouziotis, I. K. (2025). Recent prospects, challenges and advancements of photocatalysis as a wastewater treatment method. Water Emerging Contaminants & Nanoplastics, 4(2). https://doi.org/10.20517/wecn.2025.03
Σχόλια