Η Οδηγία της ΕΕ για τα Νιτρικά παραμένει αποτελεσματική μετά από 30 χρόνια

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε στις 15 Ιουλίου 2026 την πρώτη ολοκληρωμένη αξιολόγηση της Οδηγίας για τα Νιτρικά από την υιοθέτησή της το 1991. Η αξιολόγηση, που καλύπτει πάνω από 30 χρόνια εφαρμογής, δείχνει ότι οι κανόνες της ΕΕ παραμένουν αποτελεσματικοί στην προστασία των ευρωπαϊκών υδάτων από τη γεωργική ρύπανση από νιτρικά. Παράλληλα, εντοπίζει ευκαιρίες απλούστευσης της εφαρμογής, μείωσης του διοικητικού βάρους και βελτίωσης των αποτελεσμάτων τόσο για τους αγρότες όσο και για το περιβάλλον. Μαζί με την αξιολόγηση δημοσιεύτηκαν και οι πιο πρόσφατες εθνικές εκθέσεις για την περίοδο 2020-2023, με συστάσεις προς τα κράτη-μέλη.

Τα βασικά ευρήματα

Η υπερβολική συγκέντρωση θρεπτικών ουσιών σε ποταμούς, λίμνες, υπόγεια και θαλάσσια ύδατα παραμένει μία από τις σοβαρότερες περιβαλλοντικές προκλήσεις της Ευρώπης, με επιβλαβείς επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα και τους πόρους πόσιμου νερού. Η Οδηγία, σύμφωνα με την αξιολόγηση, παραμένει κρίσιμη στην αντιμετώπιση της γεωργικής ρύπανσης από νιτρικά, έχοντας συμβάλει αποτελεσματικά στη βελτίωση της διαχείρισης θρεπτικών ουσιών και στη μείωση της ρύπανσης σε μεγάλο μέρος της ΕΕ.

Η ενωσιακή προστιθέμενη αξία της Οδηγίας έγκειται στο ότι θέτει ένα κοινό πλαίσιο δράσης για όλα τα κράτη-μέλη, στοχεύοντας τις παρεμβάσεις στις περιοχές με τη μεγαλύτερη ρύπανση ή κίνδυνο ρύπανσης. Είναι συμβατή με τις συναφείς πολιτικές της ΕΕ για το νερό, τη φύση και τη γεωργία, ενώ κρίνεται καθοριστική για την επίτευξη των στόχων της Οδηγίας-Πλαίσιο για τα Ύδατα.

Προς απλούστευση, χωρίς συμβιβασμούς στα αποτελέσματα

Η αξιολόγηση εντοπίζει επίσης δυνατότητες απλούστευσης και μείωσης του διοικητικού βάρους για τους αγρότες. Η Επιτροπή θα συνεργαστεί στενά με τα κράτη-μέλη για τον εντοπισμό βέλτιστων πρακτικών, με έμφαση στις πρακτικές χρονοπρογραμματισμού καλλιεργειών, στη μείωση του διοικητικού φόρτου για τις μικρές εκμεταλλεύσεις και στη βελτίωση της διαχείρισης θρεπτικών ουσιών σε επίπεδο αγροκτήματος, προσαρμοσμένη στις τοπικές συνθήκες.

Πιο αποδοτική και κυκλική διαχείριση θρεπτικών ουσιών μπορεί να αποφέρει καθαρότερα νερά, μειώνοντας παράλληλα το κόστος για τους αγρότες. Η καλύτερη αξιοποίησή τους μπορεί να μειώσει την εξάρτηση από εισαγόμενα ορυκτά λιπάσματα - των οποίων οι τιμές συνδέονται στενά με τις ασταθείς παγκόσμιες ενεργειακές αγορές - ενισχύοντας την ανθεκτικότητα των εκμεταλλεύσεων και τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή προετοιμάζεται να επεκτείνει τον κανονισμό RENURE σε ορισμένους τύπους υγρών χωνεμάτων με βάση την κοπριά, με τις κατάλληλες περιβαλλοντικές διασφαλίσεις.

Προκλήσεις που παραμένουν

Η βελτίωση της ποιότητας των υδάτων εξακολουθεί να είναι άνιση σε επίπεδο ΕΕ, με τη ρύπανση από θρεπτικά στοιχεία να παραμένει υψηλή σε αρκετές περιοχές - ιδίως εκεί όπου υπάρχει υψηλή συγκέντρωση κτηνοτροφικών μονάδων, εύρημα που επιβεβαιώνει και η πρόσφατη Στρατηγική της ΕΕ για την Κτηνοτροφία. Έως το τέλος του 2027, οι κύκλοι παρακολούθησης της Οδηγίας για τα Νιτρικά και της Οδηγίας-Πλαίσιο για τα Ύδατα αναμένεται να συγκλίνουν, δημιουργώντας ευκαιρία για απλούστευση της αναφοράς δεδομένων.

Η Επίτροπος Περιβάλλοντος, Υδατικής Ανθεκτικότητας και Ανταγωνιστικής Κυκλικής Οικονομίας, Jessika Roswall, δήλωσε σχετικά:

«Η Οδηγία για τα Νιτρικά έχει συμβάλει στην προστασία των ευρωπαϊκών υδάτων για πάνω από 30 χρόνια. Η σημερινή αξιολόγηση δείχνει ότι παραμένει αναγκαία και επίκαιρη, αλλά και ότι μπορούμε να απλουστεύσουμε την εφαρμογή της στα κράτη-μέλη. Μειώνοντας τη ρύπανση και χρησιμοποιώντας πιο αποδοτικά τα θρεπτικά στοιχεία, ενισχύοντας την κυκλικότητα, μπορούμε να στηρίξουμε τόσο την περιβαλλοντική προστασία όσο και τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα του γεωργικού μας τομέα.»

Ιστορικό

Η Οδηγία για τα Νιτρικά υιοθετήθηκε το 1991 με στόχο την προστασία της ποιότητας των υδάτων στην ΕΕ, αποτρέποντας τη ρύπανση των υπόγειων και επιφανειακών υδάτων από νιτρικά γεωργικής προέλευσης και προωθώντας ορθές γεωργικές πρακτικές. Βάσει της Οδηγίας, τα κράτη-μέλη οφείλουν να παρακολουθούν την ποιότητα των υδάτων, να προσδιορίζουν τα ύδατα που κινδυνεύουν από ρύπανση, να ορίζουν ευπρόσβλητες ζώνες από νιτρικά και να θεσπίζουν προγράμματα δράσης για την πρόληψη και τη μείωση της ρύπανσης.

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή