Εμφιάλωση ή Παγίδευση;Μπουκάλι μισοάδειο ή μισογεμάτο;

του Ορέστη Τσίντου

Κάθε χρόνο δισεκατομμύρια πλαστικά μπουκάλια νερού καταναλώνονται και απορρίπτονται παγκοσμίως. Πέρα από το γνωστό πρόβλημα των πλαστικών αποβλήτων, μια λιγότερο συζητημένη διάσταση αφορά το ίδιο το νερό που παραμένει εγκλωβισμένο μέσα σε αυτά τα μπουκάλια όταν καταλήγουν στα σκουπίδια. Μπορεί οι ποσότητες να φαίνονται αμελητέες σε ατομικό επίπεδο, όμως σε παγκόσμια κλίμακα το φαινόμενο αποκτά διαφορετικές διαστάσεις.

Στην Ελλάδα, όπου το εμφιαλωμένο νερό είναι ιδιαίτερα προσιτό και οικονομικό, η αξία του συχνά περνά απαρατήρητη. Εκτός από τον ήλιο, τις παραλίες και το μεσογειακό φαγητό, ένα από τα πράγματα που συχνά σχολιάζουν οι επισκέπτες της χώρας είναι το πόσο ποιοτικό και φθηνό είναι ένα μπουκαλάκι νερό. Αντίστοιχα, πολλοί Έλληνες εκπλήσσονται όταν καλούνται να πληρώσουν πολλαπλάσια ποσά για το ίδιο προϊόν στο εξωτερικό.

Στην Ελλάδα, το νερό είναι τόσο προσιτό και οικονομικό που συχνά αντιμετωπίζεται ως δεδομένο, παρά το γεγονός ότι η πρόσβαση σε ασφαλές πόσιμο νερό εξακολουθεί να αποτελεί πρόκληση για εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως. . Γιατί δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι παρά το γεγονός ότι ζούμε σε έναν «μπλε πλανήτη» όπου το 75% της επιφάνειάς του καλύπτεται από νερό, μόλις το 0,02% είναι γλυκό και άμεσα προσβάσιμο(1).   

Ένα πλαστικό μπουκάλι νερού σπάνια καταναλώνεται μέχρι την τελευταία του σταγόνα. Συχνά απορρίπτεται ενώ εξακολουθεί να περιέχει μικρές ποσότητες νερού, οι οποίες θεωρούνται αμελητέες για τον καταναλωτή. Ωστόσο, η συχνότητα με την οποία επαναλαμβάνεται αυτή η πρακτική εγείρει ερωτήματα σχετικά με τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την αξία και τη διαχείριση των φυσικών πόρων στην καθημερινότητά μας.

Τι γίνεται όμως όταν αυτό το υπόλοιπο στο μπουκάλι δεν απελευθερώνεται ποτέ; Αν υπολογίσουμε ότι παγκοσμίως καταναλώνονται περίπου 500 δισεκατομμύρια πλαστικά μπουκάλια ετησίως, ακόμη και ελάχιστη ποσότητα νερού να παραμένει σε κάθε ένα από αυτά όταν απορρίπτεται, το συνολικό αποτύπωμα σπατάλης γίνεται εντυπωσιακό — και ταυτόχρονα αόρατο. 

Έχει ήδη ανοίξει μια μεγάλη συζήτηση στα social media για το λεγόμενο «trapped water bottle». Αυτό που συμβαίνει δηλαδή είναι ότι το νερό που μένει παγιδευμένο σε ένα κλειστό μπουκάλι δεν δύναται ούτε να εξατμιστεί αλλά ούτε και να περάσει με κάποιο τρόπο στο έδαφος, επομένως αφαιρείται από το κύκλο του νερού και δεν ξαναμπαίνει ποτέ σε αυτόν, παρά μόνο όταν πολυμεριστεί το μπουκάλι σε τέτοιο βαθμό ώστε να τρυπήσει. Ακόμα και έτσι όμως, αυτό θα χρειαστεί πάρα πολλά χρόνια αφενός και αφετέρου το νερό θα έχει υπερβολικά μεγάλη συγκέντρωση από μικροπλαστικά λόγω της χρόνιας παραμονής του στο πλαστικό μπουκάλι.

Το ερώτημα επομένως δεν είναι απλά τεχνικό ή περιβαλλοντικό, είναι βαθιά ηθικό. 

Τι σημαίνει να σπαταλάμε, έστω και σε μικρές ποσότητες, έναν πόρο που για εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως δεν είναι δεδομένος; Πρόκειται για ζήτημα ατομικής συμπεριφοράς; Για αποτέλεσμα εταιρικών πρακτικών που βασίζονται στην ευκολία και την κατανάλωση; Ή για αντανάκλαση βαθύτερων παγκόσμιων ανισοτήτων στην πρόσβαση σε βασικούς πόρους; 

Είναι σαφές ότι ολόκληρη η ευθύνη δεν μπορεί να αποδοθεί στο άτομο, από τη στιγμή που η ίδια η δομή της σύγχρονης κατανάλωσης (ευκολία, υπερπροσφορά, single-use-plastics) ενθαρρύνει και αναπαράγει τέτοιες συμπεριφορές στους καταναλωτές. Αυτό που αξίζει δηλαδή την προσοχή μας εδώ είναι η νοοτροπία της αγοράς, η οποία συμβολίζει την προβληματική στάση ενός ολόκληρου συστήματος έναντι στους φυσικούς πόρους, που στην τελική στηρίζουν αυτό το σύστημα.  

Επομένως, το παγιδευμένο νερό στα μπουκάλια δεν αφορά μόνο το ίδιο το υγρό. Αφορά εμάς, τις συνήθειές μας, τις αντιλήψεις μας και τα συστήματα μέσα στα οποία λειτουργούμε. Η λογική για την επίλυση τέτοιων σύνθετων προβλημάτων πηγάζει συχνά από την ανεύρεση των αιτιών και στη συνέχεια από τη θέλησή μας ως ενεργοί πολίτες να κάνουμε κάτι για αυτό. 

Σαφώς η βιωσιμότητα σε μεγάλο βαθμό κρίνεται σε μεγάλες πολιτικές αποφάσεις και σε διεθνείς συμφωνίες. Δεν χρειάζεται όμως να είμαστε έρμαια των αποφάσεων αυτών χωρίς να έχουμε τη προσωπική μας τοποθέτηση στον κόσμο μέσω των πράξεών μας. Μπορούμε να φέρουμε τη βιωσιμότητα στις μικρές και καθημερινές επιλογές μας που θεωρούμε ασήμαντες. Ίσως εκεί να ξεκινά η ουσιαστική αλλαγή. Πρώτα μέσα μας. 

1. Gleick, P.H., επιμ. (1993). Water in Crisis: A Guide to the World's Freshwater Resources. Oxford University Press. σελ. 13, Table 2.1 "Water reserves on the earth".