Ατμοσφαιρική ρύπανση στην Ελλάδα: Η γήρανση του πληθυσμού αυξάνει τους θανάτους

Η ατμοσφαιρική ρύπανση αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα περιβαλλοντικά προβλήματα υγείας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ΕΕ έχει θεσπίσει και πρόσφατα αναθεωρήσει πρότυπα ποιότητας αέρα στο πλαίσιο του Σχεδίου Δράσης για Μηδενική Ρύπανση, το οποίο στοχεύει στη μείωση της ρύπανσης σε επίπεδα που δεν είναι επιβλαβή για την υγεία και τα οικοσυστήματα. Ένας βασικός στόχος είναι η μείωση κατά πάνω από 55% των πρόωρων θανάτων από ατμοσφαιρική ρύπανση έως το 2030.

Η επιστημονική έρευνα έχει δείξει σαφή σύνδεση μεταξύ της έκθεσης σε ρύπους —ιδίως όζον (O₃) και αιωρούμενα σωματίδια PM2.5— και σοβαρών προβλημάτων υγείας. Τα μικροσκοπικά αυτά σωματίδια μπορούν να εισχωρήσουν στο αναπνευστικό σύστημα και στην κυκλοφορία του αίματος, συμβάλλοντας σε ασθένειες όπως καρδιοπάθειες, εγκεφαλικά επεισόδια, καρκίνο του πνεύμονα και διαβήτη τύπου 2. Σε παγκόσμιο επίπεδο, περίπου 4,5 εκατομμύρια πρόωροι θάνατοι το 2019 αποδόθηκαν σε επίπεδα PM2.5 και O₃.

Μια νέα μελέτη εξετάζει ειδικά την Ελλάδα, αναλύοντας πώς θα εξελιχθεί η επιβάρυνση της υγείας από την ατμοσφαιρική ρύπανση κατά τον 21ο αιώνα. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του Εθνικού Δικτύου Έρευνας για την Κλιματική Αλλαγή και τις Επιπτώσεις της (CLIMPACT) και λαμβάνει υπόψη τόσο τις αλλαγές στην ποιότητα του αέρα όσο και τις δημογραφικές εξελίξεις.

Οι επιστήμονες εξέτασαν τρία πιθανά σενάρια για το μέλλον:

• Αισιόδοξο σενάριο (SSP1-2.6) με ισχυρά μέτρα περιορισμού της ρύπανσης

• Ενδιάμεσο σενάριο (SSP2-4.5) με μέτριες περιβαλλοντικές προκλήσεις

• Απαισιόδοξο σενάριο (SSP3-7.0) με υψηλές εκπομπές και μεγαλύτερη αύξηση της θερμοκρασίας

Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι, παρότι η ποιότητα του αέρα αναμένεται να βελτιωθεί, οι πρόωροι θάνατοι που σχετίζονται με τη ρύπανση πιθανότατα θα αυξηθούν, κυρίως λόγω της γήρανσης του πληθυσμού.

Οι θάνατοι που συνδέονται με την έκθεση σε PM2.5, περίπου 7.900 ετησίως το 2000, προβλέπεται έως το 2090 να αυξηθούν κατά 1,7 έως 2 φορές. Οι θάνατοι που σχετίζονται με όζον αναμένεται να αυξηθούν πάνω από 130%, ξεπερνώντας τους 1.000 ετησίως, εκτός από το αισιόδοξο σενάριο όπου μειώνονται σχεδόν στο μηδέν χάρη σε αυστηρά μέτρα για την ποιότητα του αέρα.

Καθοριστικός παράγοντας αυτής της αύξησης είναι η δημογραφική γήρανση. Η μέση ηλικία του ελληνικού πληθυσμού από 42 έτη το 2000 εκτιμάται ότι θα φτάσει τα 54–57 έτη έως το 2090, ενώ θα αυξηθεί σημαντικά και το ποσοστό των ατόμων άνω των 85 ετών. Οι κίνδυνοι από την ατμοσφαιρική ρύπανση αυξάνονται με την ηλικία, γεγονός που ενισχύει την επιβάρυνση της δημόσιας υγείας.

Η μελέτη καταγράφει επίσης περιφερειακές διαφοροποιήσεις, με τις μεγαλύτερες επιπτώσεις να εντοπίζονται στην Αττική και την Κεντρική Μακεδονία, όπου συγκεντρώνεται πάνω από το μισό του πληθυσμού της χώρας. Στην Αττική, οι θάνατοι που συνδέονται με PM2.5 ενδέχεται να φτάσουν τους 6.000 ετησίως έως το 2090, δηλαδή αύξηση άνω του 200% σε σχέση με το 2000.

Οι ερευνητές τονίζουν ότι οι δημογραφικές αλλαγές πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στον σχεδιασμό πολιτικών για την ποιότητα του αέρα και τη δημόσια υγεία. Παράλληλα, υπογραμμίζουν ότι αυστηρά μέτρα ελέγχου της ρύπανσης μπορούν να μειώσουν σχεδόν πλήρως τη θνησιμότητα που σχετίζεται με το όζον.

Πηγή: Akritidis, D., Georgoulias, A. K., Steffens, B., Pozzer, A., Zanis, P. (2025) The future health burden of air pollution in Greece and the associated drivers. Science of The Total Environment, Vol. 994, 10 September 2025, 179897.

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή